Phoenix: Holland herboren uit de crisis

Op onze democratie valt ook heel wat af te dingen

2011-03-29T12:39:00.002+02:00

In een interview in NRC Handelsblad van 19 maart jl. bespreekt Mijntje Lükerath, Nyenrode-hoogleraar voor ‘corporate governance’ – zeg maar ondernemingsbestuur – de kwestie dat er nog steeds zo onevenredig weinig vrouwen in de top van het bedrijfsleven komen. Over het standpunt dat vrouwen recht zouden hebben op topposities zegt zij: ”Dat is een moreel argument en dat geldt niet altijd. Bedrijven zijn geen democratie en dus kun je zoiets niet opeisen zoals het stemrecht voor vrouwen.” Even verderop twijfelt zij eraan of de overheid zich wel met dit vraagstuk bezig zou moeten houden: “Je grijpt met een quotum echt in in de vrije besluitvorming van een bedrijf: wie wil ik in mijn bestuur hebben?” Alleen als er sprake zou zijn van discriminatie – zij zegt het minder stellig: “…als je gelooft dat het door discriminatie komt…”; het blijft in het midden of zij dat zelf gelooft – dan is er een moreel argument om iets af te dwingen.

Twee dagen later verschijnt op www.opendemocracy.net een interview met Shirin Ebadi, de vooraanstaande Iraanse juriste die, tot woede van het Iraans bewind, in 2003 de Nobelprijs voor de Vrede toegekend kreeg voor haar bevordering van democratie en mensenrechten, in het bijzonder van vrouwen, kinderen en vluchtelingen. Het interview gaat over de vraag of met de revoluties in de Arabische, lees Islamitische wereld, de positie van vrouwen daar zal verbeteren. Zij is daar hoopvol over want, zegt zij: ”The fight for womens’s rights and democracy are parallel. They are two sides of the same coin. And women who fight for equal rights are part of the fabric of democracy. Iranian men have understood that. They know that the victory of women’s rights is the beginning of democracy.” Ze doelt daarmee op de steeds meer, steeds beter opgeleide mannen (en vrouwen) in Iran. Eerder in het artikel haalt zij aan hoe in Tunesië en Egypte hoger opgeleide vrouwen en mannen zij aan zij demonstreerden voor democratie. Haar belangrijkste stelling in het interview is: het zijn niet de Koran op zich noch Islamitische Schriftgeleerden, die de Islam definiëren zoals die in de publieke sfeer wordt toegepast: het is uitsluitend de politiek die dat doet. En zolang die laatste gedomineerd blijft door koppige (oude) mannen, denkt zij dat er van vrouwenrechten en democratie, de twee zijden van de ene munt, niet veel terecht kan komen. Die politiek machtige mannen leggen de Islam uit vanuit hun eigen perspectief en in hun eigen voordeel. Ook al vindt het goeddeels achter de voordeur plaats, vrouwen onderdrukken is precies even ondemocratisch als het onderdrukken van politieke minderheden. Aan de mate van vrouwenemancipatie kun je het democratisch gehalte van een maatschappij aflezen, zegt zij met andere woorden.

Welnu, de parallel tussen de vraagstukken besproken in beide interviews lijkt treffend, niet? Nee, gaat het niet zelfs wezenlijk om één en hetzelfde vraagstuk? Mevrouw Lükerath zegt het zelf met zoveel woorden: “Bedrijven zijn geen democratie…”. En wie definieert er in ons eigen ondernemingsland de toepassing van de islam die ‘corporate governance’ heet? De vraag stellen is haar beantwoorden: de ‘Code Tabaksblat’ is opgesteld door een veertienkoppige commissie waarin niet één vrouw zitting had. Dat was in 2003. Maar kennelijk – en desondanks – is er tegenwoordig nog steeds een aantal spraakmakende vrouwen, dat niet doorziet hoe zij voor een ongeëmancipeerde en ondemocratische kar zijn gespannen, zelfs (of juist?) als hoogleraar in de ‘corporate governance’. Achter de voordeur van de onderneming is de ‘ik’ in mevrouw Lükerath's formulering "wie wil ik in mijn bestuur?”, een man met een vrijwel onaantastbare vrijheid van besluitvorming. En die deze vrijheid bovendien grotelijks zo niet grovelijks in zijn eigen voordeel toepast. Ja, geen wonder dat het zo niets wordt met aantal en macht van vrouwen in het ondernemingsbestuur!

Wie de bovenstaande vergelijking van de twee interviews vergezocht vindt, moet eens ten principale de volgende vraag proberen te beantwoorden: waarom ziet de Westerse beschaving, die bereid is zelfs gewapenderhand haar democratische idealen en waarden in de wereld te verdedigen en aan anderen op te leggen, het blijkbaar als doodnormaal dat 'de economie' – die zich tegenwoordig ook nog eens steeds verder uitstrekt over een steeds groter deel van wat vroeger haar publieke ruimte was! – wordt behartigd door een systeem van ondernemingsbesturing dat goeddeels op ongeëmancipeerde en ondemocratische principes is gebaseerd?

Als mensen, ook vrouwen, in de Arabische wereld hun leven wagen voor gelijkberechtiging en democratie, dan kun je je in alle ernst afvragen of wij ze wel een voorbeeld geven dat mensenlevens waard is.

"INDIGNEZ-VOUS!" - Wees verontwaardigd!

2011-02-18T14:36:00.001+01:00

Een ongekende hit in Frankrijk: sedert eind oktober 2010 ruim over de 1.000.000 exemplaren verkocht. Maakt sinds kort ook in de UK furore.

NL vertaling te downloaden op: www.linkedin.com/in/hermanrottinghuis

Een gepassioneerde oproep van 93-jarige Franse oud-verzetsman, Stéphane Hessel, medeauteur van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Een man die de menselijke idealen waar het Verzet voor opkwam onverminderd hoog houdt en dan ook elke vorm van totalitarisme, uitbuiting en onderdrukking – die hij tot zijn verontwaardiging ook ziet in onze huidige maatschappij! – afwijst. Inmiddels een gelouterd en gelauwerd diplomaat (“Ambassadeur de France”) die heeft geleerd hoe zijn verontwaardiging effectief te maken. Zijn geheim: door verontwaardiging te ontwapenen en om te zetten in de positieve energie van hoop en (com)passie, ontstaan de beste voorwaarden voor een behoedzame, ook verbaal geweldloze dialoog. Zijn ‘wapen’ daarbij: de onvergankelijke en niet onderhandelbare waarden verankerd in het geweten en het hart van ieder mens.

Over de generaties heen vraagt hij aan de “jonge mannen en vrouwen die de 21e eeuw gaan maken”: “neem het van ons over, wees verontwaardigd!”.

Ook aanbevolen aan diegenen van de oudere generaties die zich niet aangevallen durven voelen en nog geloven dat ze kunnen helpen het verschil te maken!

Als ook advocaten niet meer weten hoe het hoort...

2011-02-10T16:51:00.002+01:00

Mr Moszkowicz maakt gretig gebruik van de voorkant van camera's. Hij zoekt er ongetwijfeld zijn cliënten op uit. Hij is fotogeniek en koketteert er luidkeels mee. Zijn taalgebruik en denktrant zijn juristerig. D.w.z. die van lieden met ook een juridische opleiding, maar die daar merkwaardigerwijs niet aan overgehouden hebben dat het niet gaat om het eigen gelijk ten koste van alles, maar om hoe het recht te helpen zegevieren. Anders vermoordt je dat; en dat is nogal makkelijk, zoals alles wat kwetsbaar is eenvoudig om zeep te helpen is. Het lijkt niet aan hem besteed. Sinds kort lijkt hij ook politiek geëngageerd, althans hij maakt geluiden horend bij zijn nieuwste vangst, Wilders, inmiddels toch maar mooi een bijna-maar-nog-net-niet Trêveszaal-fähige politieke figuur-van-het-moment. Dat Wilders politieke winst uit zijn proces wil slaan is, hoewel niet de bedoeling, een consequentie van de wijze waarop het juridische proces in een beschaafde staat gespeeld moet worden. Maar dat zijn advocaat dat ook doet? De advocaat Moszkowicz maakt, op kosten van de maatschappij in en rond een strafproces politieke reclame voor zijn cliënt; en en passant commerciële reclame voor zichzelf. En hij gaat, ook buiten de rechtszaal, lieden met een harde opinie over Wilders en zijn zorgelijke wanen, fel te lijf. Dat deugt niet. De mening van de advocaat Moszkovicz over het politieke standpunt van zijn cliënt Wilders, behoort zich te beperken tot de rechtszaal en daar tot het onderwerp dat ter sprake is: of deze met zijn politieke uitingen strafrechtelijke feiten heeft gepleegd en blijft plegen. De mening van de heer Moszkovicz over de politieke standpunten van Wilders of wie dan ook, is even relevant als die over spruitjes.

Daar hebben de media zich rekenschap van te geven; hoe spannend sommigen het daar wellicht ook vinden dat de heer Moszkovicz het thans houdt met een collegaatje van ze. Met betrekking tot het proces zelf zouden de media zich niet zonder tegencommentaar moeten lenen voor abjecte spelletjes in en buiten de rechtszaal. Zoals wanneer de advocaat Moszkovicz voor de ogen van een TV-publiek – slechts bekend met de nogal onbeschaafde Amerikaanse cowboy-rechtszaken – de Nederlandse rechtspraak integraal in de beklaagdenbank zet, omdat die het waagt om zijn cliënt als verdachte te beschouwen. Hij maakt hierbij zoveel ongepast lawaai en haalt zoveel juridisch en feitelijk irrelevants uit de kast, dat het niet anders kan of hij is er zelf al van overuigd dat hij met Wilders geen, met de gewone juridische procesmiddelen verdedigbare zaak heeft. Dan dus maar tot het gaatje. (Zie ook het Opinieartikel van Coen Simon in NRC d.d. 5/6 februari).

De advocaat en de heer Moszkowicz spelen beiden bij dit alles rechtstreeks in de camera's. De rechtbank zit publicitair klem en kan de in de rechtszaal gemaakte, niet officieel ingeroosterde uitzendingen van de "Ster" en "in de zendtijd voor politieke partijen" niet goed wegdraaien of inkorten. Het is dus zaak, zoals het Commentaar op p. 2 van NRC d.d. 5/6 februari suggereert, dat de omroepen zich heel goed bedenken wat ze uitzenden; er staat hier iets veel kostbaarders op het spel dan alleen maar kijkcijfers.

We zouden het niet zo gauw aan de weet komen, natuurlijk, maar zou de Deken van de Orde van Advocaten de advocaat Moszkowicz niet eens bij zich hebben geroepen? En dat met de mededeling dat als hij commerciële of politieke reclame wil maken op kosten van het rechts- en publieke bestel en daarbij ook nog met tenminste zwaar dubieuze middelen dat bestel zelf aanvalt in plaats van de tenlastelegging van zijn cliënt, hij toch maar beter eerst zijn witte bef af kan doen? Zoniet, dan is de tijd nu toch wel gekomen.

Wat een langzamerhand minstens relevant deel van functie-bekledend Nederland vergeten schijnt te zijn, is dat mensen in een openbare of private functie met een maatschappelijk profiel, deze slechts bekleden – d.w.z. zij fungeren als de kledij van de functie en niet omgekeerd – en dat zij die functie niet zijn en zeker ook niet hebben! Die is niet van henzelf; het is een staatsrechtelijk en/of privaatrechtelijk ingesteld en geregeld ambt resp. functie, hen door de maatschappij op tijdelijke basis verleend of vergund. Dat geldt niet alleen het ambt van advocaat, ook van MP of Minister, ambtenaar, notaris, registeraccountant, medicus, en zeker ja, ook de functie van een CEO en zijn collegae van een Nederlandse onderneming. Bij de aanvaarding van dergelijke ambten of functies wordt ook (weer) een ambtseed afgelegd; behalve nog bij private topbestuurders, maar dat komt ook nog wel, durf ik te voorspellen; er is zelfs in Amerika (!) een serieus debat over aan de gang. Het betreft hier functies en ambten met alle macht, waardigheid en bescherming die er maatschappelijk bij horen en dus ook met alle verantwoordelijkheden van dien; bv. om dat bestel niet te beschadigen.

Advocaten zijn juristen en die hebben meer en beter dan wie ook te beseffen hoe het spel, ook in de hitte ervan, juridisch én moreel in elkaar zit en gespeeld hoort te worden. We pikken het toch ook niet als medici een zootje maken van de steriliteit en discipline rond een operatietafel?! Dan worden ze aangepunt of de boel gaat dicht.

Er is een term voor onjuiste toe-eigening van een ambt: 'usurpatie'. Het uitbaten van een ambt ten eigen nutte heet: 'corruptie'. Die verschijnselen gaan meestal hand in hand met andere verloedering van een maatschappij. Nederland, 2011? Wat zijn we nou aan het doen?

Het kan verk€ren...

2011-02-08T02:46:00.007+01:00

Maanden van Eurostress, paniekoverleg, IMF erbij, ECB-interventies, noodfondsen enz. lijken plots wonderwel te hebben gewerkt. Zelfs Griekenland kan weer tegen een beetje grotemensentarief geld lenen. What happened?

De laatste weken hebben de beleggersmarkten ongeveer € 750 miljard uit de snel groeiende ontwikkelingslanden teruggetrokken. Waarom? Nou, omdat er regiems omvallen in de Arabische wereld en zo; en de groei in China en India misschien toch niet meer zo door kan gaan en zo. En omdat de wereldvoedselmarkt zo interessant is om in te speculeren en zo. En de zenuwachtig gemaakte Eurolanden nu dan eindelijk ook wel.... En zo maar door.

Is de Euro nu ineens weer gezond? Ja en nee, en zo. De rondklotsende geldblubber zoekt paniekerig naar het laagste putje van de makkelijke kortetermijn rendementen.

Hoe lang laten we nog toe dat onze economie(ën) en staatsfinanciën worden opgejaagd door scharrelende winstzwervers met alleen hun achterzak als thuis?

Wilders, woestijnleeuw van Sion

2011-02-08T01:57:00.007+01:00

Aan het eind van het begin van zijn tweede 'thans geheel vernieuwde' proces wil Wilders nog wel even kwijt dat de Islam een uit de woestijn afkomstige ideologie is die alleen maar nieuwe woestijnen van dood en verderf kan voortbrengen. Ja, verdorie, dat klopt! Dat krijg je met woestijnideologieën!

In diezelfde vervloekte zandbak zijn namelijk ook nog twee andere 'ideologiën' ontstaan: jodendom en christendom. De eerste van die twee was in de daaropvolgende eeuwen zwaar de dupe van beide andere 'ideologieën'. Weten we nog wel?!

Een leuk quizvraagje voor Wilders: stel even dat je de door beide andere 'woestijnideologieën' in de laatste twee milennia gemaakte Joodse slachtoffers op twee hopen veegt, welke hoop is dan de grootste? Tip: vergeet vooral WO II van pas 70 jaar geleden niet. Afrondingsfouten zijn toegestaan.

Tweede vraagje: hoe was precies de verdeling van de moedwillige verwoestijning en van de slachtofferaantallen in de Joods-Palestijnse conflicten van de afgelopen halve eeuw?

Wat ook de Amsterdamse rechtbank vonnist over de geoorloofdheid van Wilders' uitlating, we spenderen als maatschappij weer een hoop tijd, geld en aandacht aan iemand die zich op 'grote dingen van de wereld' beroept, maar aan ernstig selectief historisch geheugenverlies lijdt. En gaat dat dan iets uithalen? Nee natuurlijk, het echte conflict ligt buiten de rechstzaal en kan daarbinnen ook helemaal niet worden beslecht. Integendeel, het wordt er alleen maar scherper van.
Griezelig zoals dit, voor de ouderen en geschiedenisbewusten onder ons, op de jaren '30 van de vorige eeuw begint te lijken! En dan niet alleen omdat Wilders zegt wat hij zegt; hij is niet meer en minder dan een kind van zijn tijd. Griezelig dus ook dat onze maatschappij trekken vertoont die toen ook zichtbaar waren....

De BV Nederland

2011-02-08T00:26:00.004+01:00

Het is zo'n gangbare uitdrukking, "de BV Nederland", dat je er niet meer bij stil staat. Toch? Totdat er ineens twee typen recente gebeurtenissen samenvallen waardoor je denkt: heb ik iets gemist?

Een: Bos en Balkenende stappen rechtstreeks uit de toppolitiek in de top van het private (adviserende) bedrijfsleven (zie voor commentaar: Marc Chavannes in NRC d.d. 5/6 febr. jl.).

Twee: minister de Jager (Financiën) verdedigt de Nederlandse garantieportefeuille van € 200 miljard aan zwakke Eurolanden en zieke banken met de woorden: "We maken er in elk geval winst op".

Ah, dat was het! De beursgang van de "BV Nederland" is ophanden! Naar verluidt lopen zich al diverse zakenbanken, accountantsfirma's en aandeelbeurzen warm. Naar goed gebruik worden nu eerst gauw nog even enige zwakkere activiteiten van de BV afgestoten en andere aanzienlijk ingekrompen. Staat goed in de prospectus.

“B.V. STAATSBURGER”?

2011-01-25T18:28:00.084+01:00

Deze maand een jaar geleden vond in Amerika een zeer ingrijpende gebeurtenis plaats met verstrekkende consequenties. Ook voor ons in Nederland, maar tot nu toe is er nauwelijks aandacht aan besteed. En dat is zeer zorgelijk.

Eerst de feiten. In januari 2010 deed het US Supreme Court uitspraak in de zaak Citizens United v. Federal Election Commission. Het ging om een, in opdracht van een rechts-conservatieve groep, Citizens United, als verkiezingspublicatie gemaakte ‘documentaire’ van 90 minuten. Daarin - maar dat is feitelijk niet relevant - werd Hillary Cinton, senator en presidentskandidaat, tot op de grond toe afgebrand.

Omdat de film was geproduceerd met derdengeld, d.w.z. afkomstig van anderen dan de politici die als kandidaten aan de verkiezingen deelnamen, verbood de Federal Election Commission de uitzending. Wettelijk was het namelijk aan ‘geïnstitutionaliseerde derden’, zoals corporations, unions en andere organisaties, verboden om verkiezingspublicaties, bedoeld om in de direct aan verkiezingen voorafgaande periode uit te zenden, te financieren.

Citizens United ging naar de rechter en de zaak werd tot en met de hoogste instantie uitgevochten. Daarbij werd een beroep gedaan op het zgn. First Amendment. Deze toevoeging aan de Amerikaanse grondwet beschermt elke burger tegen beperkingen in o.a. vrije meningsuiting, door wetgever en uitvoerende overheid. Citizens United stelde dat de corporations die hen financierden als burgers moesten worden beschouwd met een recht op vrijheid van meningsuiting, dat niet door de overheid mocht worden ingeperkt.

Het US Supreme Court gaf Citizens United gelijk. Met tamelijk geforceerd aandoende redeneringen werden in het vonnis zowel de intentie van de oorspronkelijke grondwetgevers, alsook meer dan 100 jaar wetgeving en eigen jurisprudentie terzijde geschoven, die ervan uitgingen dat alleen mensen van vlees en bloed citizens kunnen zijn. Corporations hebben door dit vonnis het recht gekregen hun fondsen aan te wenden om duidelijk te maken dat zij vóór of tegen een bepaalde politiek of politicus zijn (ook al hebben zij geen stemrecht). Dat betekent een aardverschuiving, niet alleen in het verloop van Amerikaanse verkiezingscampagnes, maar gezien de agenda van ondernemingen, ook in politiekeverhoudingen, ten gunste van de Republikeinen.

Wat heeft deze zoveelste bizarre coup in de Amerikaanse politieke jungle nou met ons in Nederland te maken? Bij ons worden parlementariërs toch geacht ‘zonder last of ruggespraak’ van en met wie dan ook, hun werk te doen? Wij hebben toch niet zulke lekkende of opendraaibare sluisdeuren tussen publieke en private financieringen van verkiezingscampagnes? Wij hebben toch een (min of meer?!) duidelijke situatie met betrekking tot het lobbyen bij overheid en parlement door het bedrijfsleven? Nou, inderdaad, ook al waait vroeg of laat veel ‘modern’ geacht Amerikaans gedachtengoed over naar Europa – en dan vooral naar de UK en Nederland – zo bont zullen en kunnen we het hier (voorlopig) niet maken.

Maar erg geruststellend is dat toch niet. Want de denktrant die het US Supreme Court tot zijn beslissing bracht, is ons inmiddels ook helemaal niet vreemd meer! En dan gaat het niet om de rechtsfilosofische, juridische en praktische onvolkomenheden van de beslissing om een zgn. niet-natuurlijk persoon een mensenrecht te geven.

Maar om welke denktrant dan wel? Een van de voorstemmers in het US Supreme Court, Justice Scalia heeft, in de buitengewoon felle polemiek binnen zijn eigen Hof rond deze uitspraak, een gepikeerde niet-juridische rechtvaardiging achteraf geschreven; en dat is een veelzeggende ontboezeming. Hij schrijft dat het niet aangaat om zulke belangrijke spelers in het economisch leven, als grote ondernemingen en banken, deelname aan het publieke (lees politieke) debat te ontzeggen.

Let wel, hier wordt de samenleving/maatschappij op één hoop geveegd met de economie. En in die ene hoop krijgen in één klap economische spelers met een grote concentratie aan financiële middelen en marktmacht, niet alleen het recht om ‘op voet van gelijkheid’ met burgers tot het politiek-maatschappelijk discours toegelaten te worden, maar zij nemen meteen een niet meer door burgers te evenaren voorsprong.

De echte grote verliezer is dus de burger, d.w.z. burgermaatschappij en leefomgeving, die toch al juist meer en zeker niet minder bescherming behoeven tegen het geweld van corporate America. Waar ooit de veronderstelling heerste dat de economie de maatschappij diende, wordt dus die relatie feitelijk omgedraaid: de maatschappij, inclusief haar bestuurlijk systeem, dient de economie - vertegenwoordigd door ‘ons’ (wiens?) bedrijfsleven en banksysteem. Bye-bye democracy, welcome corporatocracy!

Zo expliciet als de denktrant in deze repliek van een Amerikaanse opperrechter staat, wordt hij bij ons niet toegepast, maar effectief doen wij niet veel anders. In ons politieke discours zijn economie en maatschappij niet meer van elkaar te onderscheiden en is feitelijk de staat van de economie en de overheidsfinanciën de maat aller dingen geworden. Dat was al sedert enige decennia een sluipende verschuiving. Het huidige kabinet weet niet alleen niet beter meer, het verkondigt dat idee als vanzelfsprekend uitgangspunt en hoogste goed.

Om een enkel voorbeeld te noemen: met betrekking tot wetenschap en onderwijs heerst nu de opvatting dat die hun nut en noodzaak nou toch eindelijk eens moeten ontlenen aan het aan de economie toeleveren van innoverende, toepasbare kennis en goed opgeleid personeel. Weg met het idee dat wetenschap toch vooral bedoeld was om antwoord te geven op het hoe, wat en waarom van de onvoorstelbaar grootse, complexe werkelijkheid waarin wij, nietige mensjes ons bevinden. En daarmee ook op de vraag hoe in overeenstemming daarmee te leven; en hoe niet als zielige simpelen van geest, prutsende tovenaarsleerlingen of plunderende barbaren door de snoepwinkel te banjeren. Weg ook met het idee dat onderwijs toch eerstens tot doel zou moeten hebben om wel-ontwikkelde, volwassen burgers te helpen vormen, in staat hun eigen en andermans geluk en welzijn te bevorderen, goede ouders te zijn, van zins en toegerust om naar beste vermogen bij te dragen aan maatschappij en leefomgeving.

Nee, het blijkt nu vooral te gaan om het klaarstomen van economisch kanonnenvoer: ideeën die op de markt gegooid kunnen worden en mensen die niet werken om te leven, maar leven om te werken; en die vooral moeten consumeerderen. Wie economisch succesvol is geniet maatschappelijk aanzien (nou ja, zoals op de Miljonairs Fair dan), wie economisch onnuttig is telt maatschappelijk nauwelijks nog mee, want loopt klap.

Je kunt dan wel, zoals een van de vele kabinetten Balkenende, een nationale discussie op touw zetten over normen en waarden, maar als je ondertussen voortdurend over het feitelijke primaat van de economie blijft toeteren, gelooft daar geen mens in. Het economisch waardensysteem concurreert de veel minder concrete, zachtere, maar oeroude en onvervangbare menselijke waardensystemen de tent uit: die van de gemeenschapswaarden, vriendschapswaarden, familie- en levensrelatiewaarden enz. Die leggen uiteindelijk het loodje tegen de onontkoombare meetbaarheid en de geldelijke verlokkingen en zelfbevredigingen van het economisch systeem.

Daarmee wordt de economie van een middel tot een doel; en daarmee is de basis voor een hoop menselijk ongemak, ongenoegen en ongeluk gelegd. En, ironisch genoeg, ook voor het falen van de economie zelf; want die kan niet zonder het vertrouwen behorend bij echt menselijke relaties. Als er iets is dat de financiële crisis - en de economische erna - in elk geval buitengewoon pijnlijk heeft blootgelegd, dan is het toch wel dat.

In plaats van economie en maatschappij op één hoop te gooien, zouden wij de maatschappij uit alle macht moeten versterken om een wezenlijk tegenwicht te vormen tegen het enorm opgeblazen, eenzijdig op schaarste, nut, eigenbelang, bezitsdrang en concurrentiestrijd geörienteerde perspectief van de economie. Het huidige economische denken is verworden tot paniekerig oorlogsdenken: eten of gegeten worden. Net als in de USA worden dan ook hier burgers, maatschappij, leefomgeving het slachtoffer van bot economisch geweld.

Als wij op die manier niet meer tot echt humane beschaving in staat blijken, moeten we ons niet verbazen over de groeiende bitterheid in ons maatschappelijk discours (als het nog zo mag heten). En we kunnen evenmin verrast zijn als de rest van de wereld ons mogelijk nog wel economisch en een beetje militair ducht, maar niet meer respecteert. En - of is het juist: want...? - wij onszelf natuurlijk ook allang niet meer. Daarom reageren wij ook al geruime tijd zo overgevoelig als wij ook maar even het idee hebben niet serieus genomen te worden.

Maar wij hebben het in eigen hand onze menselijkheid, ons zelfrespect en en daarmee voor onszelf een wel-levende maatschappij en voor andere landen in de wereld ons wenkende Europese perspectief terug te verdienen.

--------

Voor achtergrondinformatie over de casus Citizens United v. Federal Election Commission, en haar gevolgen, zie Column d.d. 8 februari 2010 op dit blog en http://www.truth-out.org/wal-mart-is-not-a-person66831

"KOFFERNENS"

2011-01-12T13:11:00.002+01:00

Onlangs een spotje gehoord op BNR van een adviesbureau op het gebied van "kopperet koffernens". Zo klonk het. Mijn aanvankelijk gevoel van weerzin veranderde langzaam in genoegen om de onbedoelde hint.

In ons land kennen wij al heel lang de term 'behoorlijk bestuur'. Die komt voor in het bestuursrecht of administratief recht. De term dekt de moraal en de spelregels van goed overheidsoptreden. In ontkennende vorm, 'onbehoorlijk bestuur', is die term bij het knorrige deel van het publiek misschien meer ingeburgerd geraakt. Maar dat neemt niet weg dat het gaat om een welontwikkeld geheel van bestuurs-theoretische, rechtstheoretische en dito praktische kennis en kunde, een beschaafd land waardig; en anders let tegenwoordig ook de Europese rechter er wel op. Sedert juni 2009 geldt bij ons ook een 'Code goed openbaar bestuur', een goede uitwerking van het morele beroep op de overheid om zich goed te gedragen.

In de afgelopen decennia kwam, naar analogie, de notie op van behoorlijk ondernemingsbestuur. Ook op dat terrein is broodnodig ontwikkelingswerk gedaan; soms zelfs op spectaculaire manier bij de Ondernemingskamer van de Rechtbank in Amsterdam. Maar een rechter moet zich houden aan een wettelijk kader. In ons ondernemingsrecht heeft de wetgever een rechtsregime gewild waarin de (grote) onderneming is onderworpen aan de macht van de ‘eigenaar’ ervan, de aandeelhouder. En dat op een manier waarvoor nergens ter wereld de deur zo vergaand is opengezet. Ook niet in de USA, waar het hele idee zo'n beetje vandaan kwam. In Nederland hebben wij inmiddels gezien – om het misschien meest spectaculaire en schrijnende voorbeeld maar te noemen – met de kaping, vierendeling en het opdweilen door de overheid van de resten van ABN AMRO, dat die deur beslist wagenwijd openstaat.

Toch wilde (en wil) het niet echt vlotten met de moraal en de spelregels van het 'behoorlijk ondernemingsbestuur'. Het is al een tijdje openbaar-bestuurlijke mode om bij ongenoegen over onbehoorlijk gedrag – en daar was (en is) wat je noemt behoorlijk sprake van – een maatschappelijke sector niet meteen aan een wettelijke ketting te leggen, maar die eerst zelf tot een gedragscode te laten komen.

Zo ontstond de zgn. 'Code Tabaksblat', in werking getreden op 30 december 2004, waarvan we sedert 1 januari 2009 een niet spectaculair aangepaste versie beleven. In die code is, buiten de Nederlandse 'behoorlijk bestuur’-lijke tradities om, zwaar geleund op de regels van de Amerikaanse corporate governance. Dat is, zowel daar als hier, het jachtrevier van giga advocatenkantoren, die als het op een conflict met maatschappij en overheid aankomt, graag de kant van de onderneming kiezen. Denkelijk een kwestie van fees, zoals dat heet, want de term 'honorarium' is daar te honorabel voor. Het terrein van de corporate governance valt het beste te vergelijken met een door toxische middelen beschadigde habitat, waar natuurlijk leven zeer problematisch is.

Ook al hoor je tegenwoordig regelmatig Nederlandse politici beweren dat je de slager niet zijn eigen vlees moet laten keuren, als het om grote ondernemingen gaat wordt de overheid ineens heel erg zenuwachtig. De niet publiekelijk erkende waarheid is dat vandaag de dag elke grote onderneming die een beetje oplet, de overheid (van welk land ook), compleet bij de taas heeft, zoals dat in gangbaar spraakgebruik heet. Geen gunstig belastingregiem, lastige arbeidsvoorwaarden, teveel administratieve rompslomp, milieugedoe, kortom een ‘minder gunstig ondernemingsklimaat’? Koffers pakken en wegwezen, naar een land met een ‘behoorlijk’ behoorlijk bestuur.

"Koffernens" dus.

Is het nou niet eens de hoogste tijd achter die modische, aanstellerige, Amerikaans doenerige schijnvertoning vandaan te komen – we kunnen het notabene niet eens fatsoenlijk uitspreken! – en daar, recht voor zijn raap, oprecht en eerlijk ‘behoorlijk ondernemingsbestuur’ van te maken?

2010-07-02T01:32:00.002+02:00

Moet Nederland BV down-sizen?

“Rotterdam, 1 juli. Een nieuw kabinet moet al in 2015 een begrotingsevenwicht hebben bereikt. Dat zeggen bestuurders van bedrijven in een peiling die NRC Handelsblad en adviesbureau Boer & Croon hebben gehouden bij ondernemingen met een omzet van meer dan 25 miljoen euro.

Ruim 90 procent van de bestuurders vindt dat een nieuw kabinet in 2015 een begrotingsevenwicht moet hebben bereikt. Het nieuwe kabinet moet direct beginnen met ingrijpend bezuinigen, vindt tweederde, en niet wachten tot er een stabiel economisch herstel is.”(NRC Handelsblad 1/7/2010)

Duidelijke taal van ondernemend Nederland! De winst- en verliesrekening van ons land moet zo gauw mogelijk weer sluiten. Zo zijn ondernemers dat gewend: de tering naar de nering gezet. En 2015? Dat is nog barmhartig van de heren, want een beetje activistische aandeelhouders-vergadering zou er geen genoegen mee nemen; en de Ondernemingskamer zou haar waarschijnlijk geen ongelijk geven.

Ondernemers die exploitatierekeningen op orde moeten brengen en balansen opschonen, gaan saneren, inkrimpen, down-sizen, right-sizen, herlokaliseren enz. enz. Hoe het tegenwoordig ook heet, het komt meestal en allereerst neer op snijden in lopende kosten, dus personeel lozen om de investeringen in financiële activa te beschermen; een sociaal plan is daar de smeerolie bij. De verdere rekening voor het geloosde personeel wordt vervolgens elders neergelegd.

Welbeschouwd is dat een ‘tragedie van de meent’ (zie column van 20 augustus 2009): de individuele partijen halen hun voordelen uit de gezamenlijke voorzieningen - zoals goed opgeleid personeel, een sociale en fysieke infrastructuur - en dumpen als het even tegenzit, hun problemen in de gezamenlijke put. Zo vist men ook zeeën leeg, vervuilt men water, lucht en bodem en ondermijnt men, al binnenlopend, het vertrouwen in wereldmarkten, het internationale banksysteem, de oliewinning enz. enz.

(Nationale) overheden hebben, in beginsel, die optie van de tragedie van de meent niet. Zij zijn de hoeders van de meent; vandaar het woord 'gemeente'. Je kunt de nadelen van jouw voordelen niet zomaar over de schutting smijten. Jazeker, ook binnen de EU en de Eurozone wordt dit wel geprobeerd. Griekenland had al jaren met de cijfers gegoocheld. De recent geboden reddingsplannen komen er op neer dat zij haar over de schutting gesmeten problemen weer even hard teruggestuurd krijgt. We springen alleen bij als de Euro in gevaar komt; geen export van (stiekem) zelf veroorzaakte misère, graag.

Ook al is het tegenwoordig mode om er micro-economisch jargon op los te laten, natiestaten zijn geen ondernemingen. Volgens dergelijk modieus, doorgeschoten spraakgebruik zou een overheid, dus ambtenarij en politiek, met haar diensten en produkten burgers als klanten moeten bedienen. Onzin, natuurlijk; er is geen overheidsmarkt; er is geen contractsvrijheid; de burger is van behoorlijk bestuur afhankelijk, niet van goed koopmanschap. Dat is een ander waardesysteem. Nee, Nederland’s financieel-economische beleid wordt niet door aandeelhouders beoordeeld en bijgestuurd; en het wordt ook niet gevoerd door of op de wijze van ondernemers.

Laten we het eens omdraaien, als nuttig gedachte-experiment: stel dat ondernemingen een echt afgebakend geheel vormden net als een natiestaat, waaruit je niet zomaar overtollige mensen over de grens kunt sturen, niet eigen problemen over de schutting kunt smijten of de rekening daarvan elders indienen, je het maar moet zien te regelen met elkaar. Stel dat ondernemingen gemeenschappen van mensen waren, die, ‘for better or worse’ het met elkaar moesten zien te rooien; waar het benadelen van ‘de meent’ niet alleen niet mogelijk maar zelfs niet aan de orde is, want dat betekent het eigen nest bevuilen. Net zo'n beetje als landen, dus.

Ja, dat zou elke tegenwoordig als rechtgeaard geziene ondernemer – de goede (familieondernemers) niet te na gesproken – wel klam zweet op de rug bezorgen. Misschien wel heel jammer voor de ondernemingen van vandaag, dit gebrek aan heilig menselijk moeten. Het kon wel eens ‘the name of the game’ worden in het ondernemingsland van morgen.

Hoe dan ook, zolang ondernemingen in Nederland niet als een land gerund worden, is het oordeel van ondernemers met dergelijke geprivilegieerde vrijheidsgraden, over hoe Nederland zijn zaken zou moeten doen, niet vreselijk relevant. Het was muisschien beter geweest hen te vragen hoe zijzelf denken bij te dragen aan het herstel van de economie.

2010-05-04T16:59:00.004+02:00

How come you’re so right and he’s so rich?

Dat was de zin die ooit een baas mij toevoegde toen ik mensen van mijn afdeling in bescherming nam tegen onheuse organisatieregels, zoals die ooit door de, inmiddels inderdaad welvarend geworden, oprichter waren ingevoerd. Einde discussie, vond mijn baas middels deze opmerking. Voor mij ook einde discussie en kort daarna ook einde baan; en dat niet eens zozeer omdat die spelregels niet ter discussie mochten staan, maar door de onbehouwen platheid van het ‘argument’. Niet pluis. Blijkbaar gaat voor sommigen rijkdom boven moreel gelijk; of misschien dat niet eens, maar maakt rijkdom verdere discussie overbodig. Men bevindt zich immers niet in dezelfde omstandigheden, hetzelfde speelveld.
Ik moest aan die zin denken toen ik de argumentatie las waarmee Warren Buffet zich zaterdag jl. vierkant opstelde achter de recentelijk belaagde Lloyd Blankfein, CEO van Goldman Sachs. GS wordt sinds enige tijd in de hoek gedrongen door maar liefst drie onderzoeken naar haar handelwijze voorafgaand en tijdens de kredietcrisis: door de Securities and Exchange Commission, door de Permanent Subcommittee on Investigations van de Senaat en sinds kort ook strafrechtelijk door de Federal Prosecutor. Bovendien hebben, door de heftige koersval zenuwachtig geworden aandeelhouders, procedures aangespannen wegens mismanagement en wat dies meer zij.
Carl Levin, de 75-jarige Democratische voorzitter van de genoemde Senaatscommissie, maakte onlangs tijdens het publieke verhoor gehakt van de ontkenning en bezworen onschuld van CEO Blankfein, die in november j.l. trouwens nog voor de tv beweerd had, dat hij als bankier ‘God’s work’ doet. Blankfein: nomen est omen?
De drie onderzoeken richten zich op verschillende manieren op Goldman Sachs optreden, maar de gemeenschappelijke noemer is dat de bank misleidend te werk zou zijn gegaan door producten (hypotheekderivaten) aan te prijzen waar de bank zelf allang niet meer in geloofde, inmiddels ook al even 'discreet' als schielijk uitgestapt was en zich zelfs riant tegen had verzekerd (m.b.v. credit default swaps) hetgeen miljarden opleverde toen het werkelijk fout ging.
Warren Buffet wijst alle beschuldigingen, verdachtmakingen, vermoedens en onderzoeken aan het adres van Goldman Sachs en Blankfein resoluut van de hand. Nou vooruit, mocht het strafrechtelijk onderzoek tot een veroordeling leiden dan kon hij altijd nog zien, zei hij, maar zolang staat hij achter ‘zijn’ bank en deze CEO.
Nou heeft Warren Buffet een lening van $ 5 miljard uitstaan bij Goldman Sachs en hij zal dus niet alleen uit menslievendheid of maatschappelijke overtuiging de arme Blankfein te hulp zijn geschoten. En verder is Washington, mede namens een bloeddorstig Mainstreet, op zoek naar een kop die moet rollen om een deuk te krijgen in het bolwerk van Wallstreet. In de hitte van de strijd kijkt men niet zo nauw.
Maar de redenering van Buffet is van een verbluffende om niet te zeggen bloedstollende eenvoud. Er zijn n.l. altijd twee partijen betrokken bij een deal: een verkoper en een koper; en als één van de twee zijn huiswerk niet goed doet, hangt die; makkelijk zat. In dit geval de klanten die wel de, door GS zelf als de pest gemeden producten kochten. En ABN AMRO dat – afgaand op de reputatie, aanbevelingen en extern gedrag van GS – de door GS aangeboden producten verzekerde tegen wanbetaling en daar $ 840 miljoen aan verloor. “A dumb deal”, noemde Buffet dat, waarvoor hij niet vreselijk veel sympathie kon hebben.
Zeg, Senator Levin, SEC, Federal Prosector, “how come you’re so right and he’s so rich?”.

2010-02-15T03:21:00.000+01:00

Als je geschoren wordt... moet je in de spiegel kijken

Met verbijstering het interview met De Hoop Scheffer in de Volkskrant van zaterdag 13 februari gelezen. Heeft die man geen vrienden die hem van zoiets kunnen weerhouden? Zelden heb ik iemand zo effectief in eigen voeten zien schieten.

Het is moeilijk om de pijnlijkste kogel aan te wijzen, maar vermoedelijk is het deze: "Davids [het blijft in het midden of het om de man of de hele commissie gaat; HR] is het slachtoffer geworden van het feit dat hij de afloop inmiddels kende. [...] Dat beïnvloedt de perceptie over de besluitvorming toen. Maar wij kenden die afloop toen niet."

Hij zegt het net alsof het gaat om zoiets als stiekem kijken op de uitkomstenpagina's achterin het puzzelboek; dat is niet eerlijk. Nou, een vergrijp tegen het geschreven recht is ook vooraf al kenbaar als een vergrijp tegen het geschreven recht. Daar hebben we wetboeken en jurisprudentie voor. Dat zich ook vooraf al liet vastellen dat er bij het Irakbesluit sprake was van een (mogelijk) volkenrechtelijk vergrijp, is wat 'Davids' vaststelde en in dat soort dingen is Davids een carrière lang ook heel erg goed geweest. Zal wel kloppen, zou je denken.

Nog even los van het feit dat de regeringscoalitie zojuist met de magische formule 'met de kennis van vandaag' het vege lijf heeft gered, deze bewering van de hooggeleerde JdHS, die de leerstoel Vrede, Recht en Veiligheid te Leiden bekleedt, zou een einde maken aan de legitimiteit van rechtspraak, rechtshistorie, enfin van alles wat op basis van kennis over het verleden tot oordelen moet leiden en daarvan lessen trekken. Geen moordenaar met voorbedachten rade kent van tevoren de exacte afloop van zijn plan. De rechter inmiddels wel. Die mag dan dus niet oordelen?

De grafsteen op zijn verhaal plaatst JdHS ook eigenhandig met de mededeling: "Als je vindt dat je alles moet weten, verlies je kritische distantie". Nee, natuurlijk, je kunt je kritische distantie alleen onbevooroordeeld(!) bepalen als je een redelijk beeld hebt van hetgeen mogelijkerwijs relevant is. Zeker weten doe je dat pas achteraf, inderdaad. Maar het kan ook eerder, met behulp van het vermogen om vooraf achteraf te denken, te anticiperen, scenario's te maken.

Niemand in een verantwoordelijke functie mag wegkomen met de mededeling dat hij vooraf de "benefit of hindsight" nu eenmaal niet had en niet wenst beoordeeld te worden door hen die het achteraf wel hebben. Iedereen kan zich vooraf voorstellen - let wel niet voorsPellen - wat achteraf een denkbare, relevante uitkomst van het heden zou kunnen zijn. En daarnaar handelen.

2010-02-08T03:31:00.002+01:00

Vrijheid van (in)men(g)ingsuiting

Misschien moeten we wel heel blij zijn met het recente vonnis van de US Supreme Court: het mag (corporate) sponsors niet verboden worden om (onbeperkte) campagnefinanciering aan politieke kandidaten te verstrekken. Argument: dat zou een ongrondwettelijke inperking zijn van de vrijheid van meningsuiting.

Je moet er maar opkomen.

Wat zijn we hopeloos wegverdwaald van de wijsheid van Voltaire, de sublieme verwoorder van de Verlichting, die de vrijheid van meningsuiting verdedigde met de (samenvattend aan hem toegeschreven) woorden: "Ik verafschuw wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen met mijn leven verdedigen." Hij is knap oud geworden, trouwens.

Let wel: hij zei niet dat hij zijn eigen recht om iets te zeggen met zijn leven zou verdedigen, maar juist dat van zijn tegenstander!

Die vitale 'nuance' zijn we compleet kwijtgeraakt. Daarmee draaien we de zaak ten onrechte om: van een altruïstische plicht - vitaal voor een democratie - wordt het een egocentrisch recht. Wat een misverstand!

Maar er is misschien nog iets nóg wezenlijkers: de Supreme Court zegt feitelijk dat ergens centen inpompen gelijkstaat aan het geven van een mening die grondwettelijk niet beperkt mag worden.

Je vraagt je af of ergens kogels inpompen misschien ook zo'n mening is die niet beperkt mag worden. En zoniet waarom dan niet?

Nee, we kunnen niet anders dan het werkelijk beschaafde antwoord op vragen naar democratisch verantwoorde campagnefinanciering enz. bij onszelf zoeken, in Europa; niet in Amerika. Ze gaan daar immers nu pas een verlate post-middeleeuwse verlichting in. Dat kun je redelijkerwijs niet anders dan met ingehouden adem en kromme tenen aanschouwen: we zijn te afhankelijk van het succes van die puberteit. Toch?

Maar hoe hoopvol is de kans op een zinnig antwoord vanuit Europa op de vraag wat de vrijheid van meningsuiting tegenwoordig inhoudt?

Niet heel veel groter waarschijnlijk. Hier beweren we feitelijk misschien wel het omgekeerde, maar niet zo maar betere: iedereen - geld of niet - mag zeggen wat hem of haar voor de bek komt; en als dat kwetst, jammer dan.

We mogen, wat dat betreft, pas een beetje gerust worden als de 'maatschappelijke zorgplicht' die we nu ineens van bedrijven beginnen te eisen ook op onszelf als medeburgers van toepassing blijkt zijn.

Bedrijven en burgers: allebei 'rechtspersonen' met de enorme verantwoordelijkheid om de samenleving niet te saboteren uit eigenbelang.

Dat zijn de keiharde grenzen aan de 'vrijheid van meningsuiting', in de ruimste zin van het woord.

2010-02-05T01:04:00.006+01:00

Klimatonlogisch

“Pas in het nauw gebracht, komen de fantasierijke CO2-fabelaars op hun schreden terug. Ondertussen wemelt het van de naïeve politici die hier braaf beleid op gemaakt hebben. Mag de burger even compensatie ontvangen voor al dat geld wat inmiddels is opgehaald door de overheid voor die Co2-goochelarij?” (NU/JIJ/Wetenschap,04/02/2010; populaire pc en mobiele nieuwssite).

Het debat over de vraag of de mensheid zich zorgen moet maken over de planeet in het algemeen en over het klimaat in het bijzonder, is aan het verloederen. Aangekaart door verongelijkte wetenschappers, opgeleukt door amateurs die voor scherpzinnig willen doorgaan, opgejut door reactionaire kranten en populistische e-zines, aangestookt door discrete lobbies die de centen in gevaar zien komen en uitgebuit door opportunistische politici, komt de hele zaak op een hellend, maar compleet irrelevant vlak.

Ging het er in de jongste twee IPCC rapporten en de campagne van Al Gore over dat wij ons niet kunnen veroorloven met de planeet om te springen zoals de geïndustrialiseerde wereld dat de laatste twee eeuwen doet – en de industrialiserende wereld in een hoog inhaaltempo precies zo – nu lijkt het hoofdzakelijk een welles/nietes gekissebis te worden over of er ja dan nee fouten zijn gemaakt bij de verklaring en voorspelling van klimaatopwarming en wat daarmee al dan niet samenhangt.

De dynamiek van een immens complex systeem als het klimaat maakt het op voorhand leveren van wetenschappelijk sluitend bewijs onmogelijk. Geen model kan voorlopig de totaliteit van onderling afhankelijke terugkoppelkringen in het klimaatsysteem – als we al weten wat dat precies is – beschrijven. En zelfs als dat ooit wel zo is, dan kunnen nog steeds alleen met graden van waarschijnlijkheid uitspraken worden gedaan over mogelijke aflopen van klimaatvormende processen. Dat zal hoogstens mettertijd wat minder onnauwkeurig worden, maar als we zeker willen weten of hetgeen klimatologen nog steeds in grote meerderheid roepen daadwerkelijk klopt, moeten we gewoon afwachten hoe het afloopt.
Die downside risk werd al op de eerste wereldklimaattop (Rio de Janeiro, 1992) zodanig onverantwoord gevonden dat in het verdrag (art. 3, lid 3) het ‘voorzorgsbeginsel’ werd opgenomen. Los vertaald houdt dat in: als er een redelijk vermoeden bestaat dat het zodanig schadelijk is wat we doen, dat de gevolgen desastreus kunnen zijn, dan moeten we ermee stoppen en geen sluitend bewijs voor die schadelijkheid en desastreuze afloop afwachten. Hier paste nou echt een keer het prachtige Amerikaanse adagium, dat zo vaak verkeerd wordt gehanteerd: ‘Better be roughly right than precisely wrong’. Nederland heeft dat verdrag geratificeerd, evenals 188 andere landen waaronder de VS(!).

Hoe redelijk was en is dat vermoeden? Bezie het eens in het licht van de geschiedenis van de aarde en het leven. Onze Moeder Aarde heeft het grootste deel van haar geschiedenis met veel grotere hoeveelheden CO2 in de atmosfeer geleefd dan de IPCC rapporten nu 'voorspellen' en zij kan dat zonder enig probleem de rest van haar geschiedenis herhalen. Alleen de natuur zoals wij die kennen - en met name die van de dierlijke cellen en dus die van ons - kon dat niet. En zal dat niet kunnen, tenzij de CO2 verhoging zo langzaam gaat dat (evolutionaire) aanpassing mogelijk is. Was het maar waar.

Zo'n 2.5 miljard jaar geleden begonnen (proto)bacterieën CO2 uit het water en de atmosfeer op te nemen en er zuurstof voor terug te geven. Pas na bijna 2 miljard jaar - en na een 'mislukte start' en dus een tussentijdse terugval van het atmosferische zuurstofniveau tot bijna nul - waren de atmosferische condities eindelijk zover dat het aerobe, op zuurstof aangewezen leven mogelijk werd. Dat gaat dus in een voor mensen volmaakt onvoorstelbaar tempo.

25.000 jaar geleden ontstaat 'homo sapiens' die 200 jaar geleden begint die opgeslagen CO2 kwistig in de atmosfeer terug te blazen. En dat in een zo waanzinnig hoog tempo, dat het vermogen van de plantaardige biosfeer om die teruggeblazen CO2 weer aan de atmosfeer te onttrekken en opnieuw permanent vast te leggen, onvergelijkbaar ontoereikend is. De mensheid draait dus de klok van de CO2 geschiedenis van de aarde met een duizelingwekkende snelheid terug. Betekent dat het einde van het dierlijk en menselijk leven? Nee, voorlopig vast niet; maar ver voordat we stikken of verdrinken zijn de poppen al lang aan het dansen.

In afwachting van het wetenschappelijke bewijs zouden mensen namelijk vanzelfsprekend gezamenlijk blijven doen wat ze altijd doen: kibbelend en de boodschappers van onwelkom nieuws om zeep helpend, nóg een schaars gemeengoed, in nóg een ‘tragedie van de meent’ ruïneren. En in dit geval is dan niet een zee leeg of ergens het drinkwater onherstelbaar vergiftigd, maar kan de verdeling van water over de planeet compleet in de war raken en daarmee de verdeling van bewoonbaar en voor voedsel bebouwbaar land onherstelbaar gewijzigd. Om maar eens een paar saillante details te noemen.

Officiële niet-klimatologische studies, zoals die van inlichtingendiensten, nemen dat zeer serieus. Zo schrijft het Pentagon in zijn zojuist uitgebrachte Quadrennial Defense Review: "Climate change could have significant geopolitical impacts around the world, contributing to poverty, environmental degradation and the further weakening of fragile governments. Climate change will contribute to food and water scarcity, will increase the spread of disease and may spur or exacerbate mass migration. While climate change alone does not cause conflict, it may act as an accelerant of instability or conflict, placing a burden to respond on civilian institutions and militaries around the world." Geserreerd ambtelijk taalgebruik voor: "Maak je borst maar nat. Als het zo doorgaat met het klimaat, gaan we weer oeroude oorlogen om land en water voeren, compleet met pandemiën, volksverhuizingen en al, maar deze keer met massavernietigingswapens".

Nou, dan toch maar beter om de krankzinnige 'CO2 party' zte stoppen en het sluitende wetenschappelijke bewijs niet af te wachten? Zoniet de menselijke werkelijkheid, want inmiddels gaat het geruzie dus precies helemaal over dat bewijs. Elke - natuurlijk onwenselijke zoniet onvergeefglijke - fout in een meetgegeven of -interpretatie, elke alternatieve theoretische speculatie wordt aangegrepen om het ‘gebrek aan bewijs’ aan te tonen. Maar ‘Rio de Janeiro’ heeft, in een magistraal wijs besluit, de bewijslast omgedraaid: bewijs eerst maar eens dat het vermoeden van de klimatologische schadelijkheid van het menselijk handelen niet redelijk kan zijn, en de gevolgen niet mogelijkerwijs desastreus. Natuurlijk is zo’n omkering frustrerend voor wie geen (korte termijn) belang bij dat uitgangspunt heeft. Des te meer omdat de zgn. mislukte milieuconferentie in Kopenhagen die bewijsomkering niet ongedaan heeft gemaakt. Daar ging de strijd niet om het "of" maar om het "wie betaalt het 'wat niet meer'?"

Het (pseudo)wetenschappelijke klimatologische debat hoort sedert 'Rio de Janeiro' helemaal niet meer thuis in het politieke en maatschappelijke domein. Hoe harder het in het wetenschappelijke debat toegaat hoe beter; doe de kamer op slot en we horen wel wat eruit komt. Politiek wordt niet door wetenschap bepaald. Politiek gaat niet over wat het klimaat al dan niet doet, maar over wat mensen al dan niet (moeten) doen. Vakministers, serieuze fractiewoordvoerders en verantwoordelijke pers horen beter te weten. Als ooit de spreuk “Laat de boeren maar dorsen” opgaat dan is het wel nu, figuurlijk en letterlijk.

2010-01-10T23:53:00.005+01:00

H1N1: zwijnengriep of zwijnenstreek?

Zie twee artikelen uit l'Humanité over de 'psychose' rond de zwijnengriep, vertaald in het Engels en gepubliceerd in 'truthout': http://www.truthout.org/109103Ducoin

M.n. het tweede artikel, een interview met Wolfgang Wodarg, longspecialist en epidemioloog, president van de sub-comissie Gezondheid van de Raad van Europa, is nogal schokkend in zijn rechtstreekse beschuldigingen aan het adres van de WHO, de diverse regeringen en de industriële lobbies.

In Frankrijk waren al eerder dezelfde wantrouwende geluiden hoorbaar m.b.t. de pandemische status van deze griep, de vaccinatiecampagne en de kwaliteit van de inderhaast geproduceerde vaccins. Die geluiden kwamen toen vooral van de vakbonden van verplegend personeel (dat zich dan ook massaal niet heeft laten inenten). Een Catalaanse Benedictijnse non, Teresa Forclades, internist en gezondheidsexpert (USA), met nog enkele academische titels, veegde al in woord en beeld de vloer met de campagne aan.

Maar hier komen identieke zeer zware argumenten uit de mond van een vakman met een hoge Europese functie. En er wordt een onderzoek ingesteld naar de gang van zaken rond de H1N1 griep, onder auspiciën van de Raad van Europa.

Of hier wederom vertrouwen ernstig is beschaamd moet nog blijken. Maar het is wel ernstig geschokt; dat is, voor de zoveelste keer, al erg genoeg. Laat in hemelsnaam niet alsnog later blijken dat deze vaccinatiecampagne ook nog gezondheidsklachten oplevert voor de jonge kinderen die nu massaal zijn ingeënt; het zou niet de eerste keer zijn.

2009-12-26T21:18:00.004+01:00

Kerstboodschap(pen)

Kerstboodschap(pen) in Nederland: het gouden kalf van ‘de markt’ staat nog altijd midden op het altaar. Zo maar een paar recente voorbeelden.

Het spoorverkeer lag drie dagen plat. Door de ellende bij de NS deed ‘de markt’ van het taxivervoer handenwrijvend zaken. Toen de strandingennood op zijn hoogst was, deden taxiritten tussen Utrecht en Schiphol tegen de € 200, vier maal de normale ritprijs. Klanten die de normale ritprijs wilden betalen konden letterlijk en figuurlijk in de kou blijven staan. Leve de marktwerking. ‘Ieder voor zich en de markt voor ons allen’. Geen markttoezichthouder of politicus die er iets van zei. Omdat dit een voorbeeld van goede marktwerking was?

Prorail had wel een sneu verhaal: wisselverwarming op gas gaat uit als sneeuwklonten van treinstellen op gasbranders vallen. Elektrische wisselverwarming, zoals in volwassen spoorwegnetten gebruikt, kan Prorail niet bekostigen. Zulke elementaire innovatie-investeringen staan niet in het budget. Leve de marktwerking en of Den Haag even kan bijspringen. Dat gaat vast wel weer gebeuren. Tenzij er misschien een markttoezichthouder opduikt die dit schandelijke gebedel gaat tegenhouden. Onder het motto dat er eerst duidelijk sprake moet zijn van ‘marktfalen’. Modern markteconomen jargon voor iets onredelijks en onzedelijks. Het klinkt als ‘hartfalen’; daar wil ook liever niemand iets mee te maken hebben.

OPTA en de NMa stellen dezer dagen – tegen de politieke wil van hun eigen baas, van de Tweede Kamer en vele gemeenten in – dat beslist geen marktfalen plaatsvindt in ‘de markt’ van de elektronische communicatietoegang. KPN heeft weliswaar zojuist haar feitelijke monopolie publiekelijk uitgeoefend door aan te kondigen dat het met glasfiber vervangen van het koperen netwerk van huisaansluitingen – zo goed als een eeuw oud – op een laag pitje gaat. Voor zulke elementaire innovatie-investeringen is geen geld beschikbaar; niet dat het er niet is bij KPN – het komt ze de oren uit – maar er zou met dergelijke investeringen niet voldoende geld te verdienen zijn. Leve de marktwerking en of Den Haag en de gemeenten even bij kunnen springen. Die willen dat wel; de samenwerking met private deelnemers wordt nu makkelijker gemaakt; althans dat wil de politiek. Maar de twee markttoezichthouders willen dat marktonbetamelijke gebedel van KPN ondergraven en de politiek van de markt houden. Er is geen marktfalen, immers; er wordt genoeg geïnnoveerd.

Wordt er daadwerkelijk voldoende geïnnoveerd; en zo nee, is concurrentiezuivere marktwerking daar dan de beste remedie voor? Die opvatting heeft zo langzamerhand de schijn behoorlijk tegen. En over wat voor innovatie gaat het eigenlijk: techn(olog)ische innovatie, marktinnovatie of maatschappelijke en beschavingsinnovatie? Over die laatste gaan de toezichthouders helemaal niet; maar daar gaat het hier nou precies wel om.

Immers, het onderliggende probleem van de diverse economische en politieke crises van de laatste tien à twintig jaar, is dat mensen inmiddels weliswaar wereldwijde markten kunnen organiseren en supranationale politieke systemen opzetten, maar dat de essentiële bijbehorende beleving van menselijke lotsverbondenheid er totaal aan ontbreekt. Zonder lotsverbondenheid geen betrouwbaarheid. ‘Ieder voor zich en de markt voor ons allen’? Vroeger stond er in de plaats van ‘de markt’ de naam van iemand anders, maar die is inmiddels doodverklaard. Zonder lotsverbondenheid bevat de huidige versie van die uitspraak een schrijnende innerlijke tegenspraak. In feite zou er moeten staan: ‘ieder voor zich en de markt tegen ons allen’.

De markt en de politieke arena kunnen niet functioneren zonder het aan lotsverbondenheid ontleende menselijke vertrouwen. Sterker nog, door de ´ieder voor zich’-wijze waarop wij heden ten dage marktwerking opvatten en politiek bedrijven wordt menselijk vertrouwen juist ernstig ondermijnd. En dan niet alleen het vertrouwen in de markten en in de politieke arena, maar het vertrouwen in menselijke gemeenschappen, in de maatschappij zelf. En voorts: een politiek die de markteconomie niet alleen voorop stelt, maar zelfs als de maat der dingen aanneemt en propageert – werkgelegenheid voor alles, groei om het groeien, en ‘de markt heeft altijd gelijk’ – ondermijnt het vertrouwen in zichzelf, in de maatschappij en juist ook in de economie. Daar zijn we de weg behoorlijk kwijtgeraakt.

In ‘FD.weekend’ van zaterdag 19 december jl. beschrijft Michiel Goudswaard dat, hoe en waarom de Nederlander het vertrouwen in ongeveer al onze maatschappelijke instituties blijkt te hebben verloren. Zorgelijke statistieken tonen het aan; aan analyses geen gebrek. Er staan meer of minder schoorvoetende aanzetten in van de geïnterviewden tot herstel van betrouwbaarheid. De minst schoorvoetende is wel die van Saskia Stuiveling, president van de Rekenkamer. Haar analyse: “Als de instituties tekort schieten in het oplossen van de problemen die mensen zien, dan boeten die instituties aan gezag in”. Haar oplossing: net als in het bedrijfsleven waar niet de aandeelhouder maar de klant weer centraal moet staan, moeten overheidsinstituties ervoor zorgen hun probleemoplossend vermogen veel effectiever en efficiënter wordt; het is te versnipperd en het duurt allemaal veel te lang. Is de overheid een marktspeler die zijn klanten beter en sneller moet bedienen? Dat is marktdenken. Een overheid die zijn burgers ziet als klanten aan wie voor geld ‘producten’ worden verkocht, is veeleer corrupt dan correct.

Niet dat een overheid niet juist de belichaming behoort te zijn van de ‘maatschappelijke zorgplicht’, die we tegenwoordig van het (semipublieke) bedrijfsleven eisen; daar horen alertheid en daadkracht vanzelfsprekend bij. Maar dat zijn geen randvoorwaarden; dat is hoofdzaak! De overheid bedient niet burgers, zij bedient de samenleving in de ruimste zin van het woord; dat is alles dat wij gezamenlijk zijn en hebben. Dat zijn vooral onze gezamenlijke ‘waarden’ en niet onze ‘waarde’.

De markteconomie investeert daar niet in; de markt bedient niet onze gezamenlijkheid maar teert daar juist op in. Onze markttoezichthouders hebben niet alleen geen instrumenten om de markt daartoe te brengen, met opvattingen als die van de OPTA en NMa proberen zij de bediening van de gemeenschap effectief te blokkeren.

Er behoren geen deerlijke maar eerlijke (taxirit)prijzen te worden gevraagd - of uit lotsverbondenheid minder of niets - als mensen letterlijk of figuurlijk in de kou staan. Hebben we een oorlog nodig om ons dat te herinneren? Prorail bedient de gemeenschap, niet de markt van railvervoerders. Wat daar aan innovatie nodig is, is niet op de eerste plaats de technische innovatie in wisselverwarming, maar die in de taakuitvoering van de maatschappelijke institutie Prorail; waar waren ze ook weer voor? En vanzelfsprekend moet er als de bliksem glasfiber komen naar ieder huis. Dat is gemeenschapsinnovatie van de eerste orde die brood- en broodnodig is. We zijn in menselijke communicatie over afstand nog nauwelijks opgeschoten sedert het moment dat we dankzij mijnheer Bell ‘hallo’ tegen elkaar konden zeggen. We hebben de bandbreedte van galsvezel vooral nodig voor maatschappelijke innovatie. Als mensen degenen met wie zij communiceren – dat betekent letterlijk ‘gemeenschappelijkheid maken’ – niet kunnen ervaren in hun volle menselijke nabijheid, hoe kunnen zij hen dan hun menselijke vertrouwen schenken en het hunne verdienen?

Dat is mijn Kerstboodschap. Met de beste wensen voor een waarlijk menselijk 2010.

2009-10-23T14:03:00.009+02:00

"Dit dus...!"-actueel

Dit is een tweelingrubriek van "Dit dus...!"-toekomstflitsen. Hier gaat het over actuele gebeurtenissende die een aha-belevenis oproepen, omdat zij in de lijn naar "anders ná de crisis" lijken te liggen.

Ook een "Dit dus...!"-actueel ervaring? Stuur die in per e-mail naar
herman.rottinghuis@gmail.com

======
NRC 22 oktober 2009, brengt op pagina 1 een nieuwsitem met de kop:

OBAMA ZET MES IN DE TOPSALARISSEN

Waarom "Dit dus...!"? De kop is behoorlijk wat te wijds, want het gaat niet om DE topsalarissen, maar alleen om het salaris van 25 top-bestuurders van de 7 grote bedrijven die een groot deel van de $700 miljard staatssteun tegen het omvallen hebben gekregen. De aha-belevenis heb ik niet daarom dus; en ook niet omdat ik zou denken dat zij de crisis hebben veroorzaakt, of dat de te hoge salarissen in het algemeen het allemaal hebben gedaan; en ook niet uit Schadenfreude.

Ik krijg die "Dit dus...!" gedachte omdat het uitgerekend gebeurt in de USA, waar topsalarissen al heel lang op een eenzaam, astronomisch niveau verkeren; dat leek daar een ideologisch verdedigbaar en voldongen feit. En verder krijg ik die gedachte omdat de salarisreductie, naar verluidt, maar liefst 90% gaat bedragen.

Dit is veel meer dan een aanpassing; of een straf voor fout beleid. Dit zet de boodschap neer dat - óók wanneer topprestaties vereist zijn om een megabedrijf weer uit de problemen te managen - topmensen niet meer dan 10% behoren te verdienen van wat 'ooit', vóór de crisis, normaal gevonden werd. Met harde hand op hun plaats gezet, met het dringende verzoek nu verder normaal te gaan doen.

Dat signaal maakt voor de goede verstaander ook duidelijk, dat naar de mening van de Obama regering, de staatssteun niet de oorzaak is van die salarisvermindering, maar aanleiding. Wie in andere board rooms de schoen past, trekke hem dus aan.

Bovendien kan het haast niet anders of zo'n krachtig signaal - zeg maar gerust een schot ín de boeg - is voorbode van andere 'normaliserende' maatregelen die Obama en zijn ploeg nog in de zin hebben.

Benieuwd of en zo ja welk land in Europa, wanneer volgt. Je kunt je toch haast niet voorstellen dat de Europeanen zo'n voorzet met goed fatsoen kunnen negeren. En anders ben ik benieuwd met welke argumenten zij zich er onderuit zullen draaien.

2009-10-22T17:00:00.003+02:00

"Dit dus...!"-toekomstflitsen

Tijdens de bijeenkomst op 9 oktober 2009 brachten de deelnemers aan het begin meteen al een aantal zeer krachtige beelden op, n.a.v. de verbeeldingsvraag:

"Stel je voor: het is nu een mooie herfstdag, 9 oktober 2010; ergens op die dag wordt je, blij verrast, getroffen door een kort bericht van radio, TV, krant of als gespreksflard die je opvangt; je moet onmiddellijk terugdenken aan de Phoenix bijeenkomst van 9 oktober 2009, je realiseert je dat dit een teken is waarop je hebt gewacht en je zegt bij jezelf : "Dit dus...!". Wat is dat bericht?"

Op dit weblog zullen we die successievelijk laten zien.

Dit is de eerste, van Fred Bär:
"Amsterdam, 9 oktober 2010; van onze redacteur.
De grote 5 wereldwijde accountantskantoren maken bekend dat zij op verzoek van 50 global market leading companies (variërend van Nestlé tot Nokia, Unilever tot GM, Shell tot Vodafone, Samsung tot Alcoa, China Union Pay tot HSBC en Goldman Sachs) een nieuw systeem van waardering en verantwoording moeten gaan invoeren, dat een jaar later in werking zal treden. Dit systeem zorgt naast de bestaande financiele verantwoording, voor - en dit is nieuw en baanbrekend - transparantie en een getrouw beeld van ALLE ecologische effecten van de bedrijfsvoering."

Tonia Dabwe
"Grote financiële instellingen maken bekend dat zij een fors aantal investeringen afstoten omdat deze niet in lijn zijn met de waarden van het bedrijf. Bijzonder hieraan is dat het morele waarden betreft. Nog bijzonderder is het feit dat de aandelenkoers van deze instellingen direct na bekendmaking de lucht inschiet."

Louke van Wensveen
(toen genoteerd, maar niet uitgesproken want ze zou eerst als inleider een aantal begrippen en ideeën willen introduceren, nu alsnog ingezonden)
"Als onderdeel van het duurzaamheidsbeleid van de regering wordt ingezet op ondersteuning van 'aandachtig leven' (vgl. Thich Nhat Hanh). Een commissie met o.a. sociaal-psychologen, neurobiologen en monniken werkt aan praktische adviezen voor bedrijven, scholen, huishoudens en verenigingen. Speciale aandacht gaat uit naar aandachts-bevorderende inrichting en structurering van de directe woon- en werkomgeving (de oikos)."

2009-10-22T16:31:00.000+02:00

Tweede bijeenkomst
1e groep Phoenix denktanknetwerk
op 27 november 2009
"de Paddestoel", Doorn

Zie voor een uitwerking van de resultaten van de eerste bijeenkomst van 9 oktober j.l.:

http://www.linkedin.com/in/hermanrottinghuis

onder "Herman Rottinghuis's Files": het 4e document

2009-09-25T15:20:00.037+02:00

Bijeenkomst Phoenix Denktanknetwerk

op 9-10-2009 van 09:00 tot 17:30 uur
de Paddestoel, Doorn

Deelname aan deze bijeenkomst is op basis van uitnodiging. Een maximum van 30 deelnemers is van toepassing.

Zie voor de uitnogingstekst: http://www.linkedin.com/in/hermanrottinghuis, onder "Herman Rottinghuis's Files".

Deelnemers

Tot nog toe hebben de volgende genodigden toegezegd:

Arjo Klamer, Dean Academia Vitae, hoogleraar economie van de kunst en cultuur, EUR http://nl.wikipedia.org/wiki/Arjo_Klamer

Bram Rutgers van der Loeff, auteur, voormalig Senior Adviseur MVO bij VNO-NCW
http://www.linkedin.com/pub/bram-rutgers-van-der-loeff/b/6b0/a21

Camiel Gielkens, Senior Adviseur Organisatie Ontwikkeling, Schouten & Nelissen
http://www.linkedin.com/pub/camiel-gielkens/0/1a6/a65

Cateautje Hijmans van de Bergh, Partner Boer & Croon Corporate Strategy

Dirk Devos, oprichter Fresh Orange
http://www.linkedin.com/in/dirkdevos

Edward van de Boorn, Partner Odgers Berndtson, Amsterdam
http://www.odgersberndtson.com/en/our-team/consultant/profile/van-den-boorn/

Elselien Smit, MD, Brace B.V.
http://www.linkedin.com/in/elseliensmit

Frans Versteeg, partner Forgood Management Solutions
http://www.forgood.nu/index.html# (onder "Over Forgood" -> "Organisatie")

Fred Bär, Interim Manager Financial Services Industry
http://www.linkedin.com/in/fredbar

Hans Lotgering, Interim Manager
http://lotgering.net/home.html

Herman Rottinghuis, Strategic Management Consultant
http://www.linkedin.com/in/hermanrottinghuis

Ivo Matser, CEO Twente School of Management, Chairman Dutch Assn. Of University Business Schools
http://www.tsm.nl/Pagina.aspx?SubsubpaginaID=11

Jaap Favier, MD, The Small Circle
http://www.linkedin.com/pub/jaap-favier/0/30b/56b

Jan Willem Kirpestein, Managing Director, Spirit, Heart & Mind Corpus
http://www.jwkirpestein.org/

Joe Torrez, MD Torrez BV
http://www.linkedin.com/pub/joe-torrez/0/37/423

Johan Schaberg, Publicist/columnist
http://www.linkedin.com/pub/johan-schaberg/5/268/a63

Johan ter Haar, Managing Partner Stratix Consulting
http://www.linkedin.com/pub/johan-ter-haar/0/78/a66

Louke van Wensveen, Ethica, Oikos Foundation
http://www.linkedin.com/pub/louke-van-wensveen/2/389/910

Marianne van Iperen, Directeur Executive & Management Development Center, Nyenrode
http://www.nyenrode.nl/facultyandresearch/emdc/faculty/Pages/MariannevanIperen.aspx

Marjon Oosterhout, MD, Passion for Talent
http://www.marjonoosterhout.com/

Martin Meijer, Bestuurslid NCD, partner Axyos
http://www.axyos.nl/index.php/cv-martin-meijer

Michiel Goudswaard, redacteur Het Finacieele Dagblad
http://www.fd.nl/service/profielen/Persoonlijk/4620367/

Moïra Muller, masters student Philosophie in Bedrijfsleven, Universiteit van Barcelona

Nicolette Wuring, MD, Customer M@nagement Services
http://www.linkedin.com/pub/nicolette-wuring/1/712/572

Peter Luttik, Independent Consultant, NL en USA
http://www.linkedin.com/pub/peter-luttik/1/34B/514

Pim Engels, student Economie, Universiteit van Tilburg
http://www.linkedin.com/in/pimengels

Suze McLain Pont, Consultant, Project Manager SurfNet
http://www.aandekeukentafel.info/

Thomas Schippers, Directeur Mediavedi B.V.
http://www.linkedin.com/pub/thomas-schippers/3/497/271

Tonia Dabwe, Adviseur Regionaal Economisch Beleid Provincie Overijssel
http://www.linkedin.com/in/toniadabwe

Twan van de Kerkhof, MD, European Leadership Platform/Foundation for European Leadership
http://www.linkedin.com/in/europeanleadership

2009-09-11T12:15:00.004+02:00

De kostprijs van de gemiddelde Nederlander

Wordt het eigenlijk niet de hoogste tijd dat we te weten komen wat de kostprijs van de gemiddelde Nederlander is? Want als je die niet kent, weet je ook niet of de gemiddelde allochtoon niet te duur of te goedkoop is. Qua kostprijs dan, hè.

Dat wordt nog lastig: want gemiddelde Nederlandse autochtonen bestaan natuurlijk evenmin als gemiddelde Nederlandse allochtonen: die zouden namelijk ongeveer 1 testikel en 1 borst hebben; en daar heb je er niet zoveel van.

Zouden we dan niet moeten opsplitsen naar de kostprijs van bijoorbeeld Groningers, Limburgers enzovoort. Of mischien de kostprijs berekenen van Venloërs; en die dan vergelijken met de kostprijs van Amsterdammers of zo?

Hoe verhouden de kostprijzen van die laatsten zich eigenlijk met die van Parijzenaars, New Yorkers, Pekinezen?

Nou, het kabinet kan weer even vooruit hiermee; en opgelet, als de Kamer erom vraagt moet je wel netjes antwoorden!

Dit kan dan nog mooi mee in de aankondigingen van Prinsjesdag: weten we straks de prijzen van nog meer en de waarde van nog minder.

2009-09-11T12:00:00.003+02:00

Greenspan: nog meer crises onvermijdelijk

In een zeldzaam interview met de BBC zegt Greenspan onder meer:

"Crisis will happen again but it will be different. They are all different but they have one fundamental source and that is the unquenchable capability of human beings when confronted with long periods of prosperity to presume that that will continue and they begin to take speculative excesses with the consequences that have dotted the history of the globe, basically since the beginning of the 18th, 19th century or back to the South Sea Bubble...or even before. It's human nature – unless somebody can find a way to change human nature we will have more crises – none of them will look like this because no two crises have anything in common except human nature."

http://www.worldbusinessnews.co.uk/news/news-channels/804-bbc-interviews-former-fed-chairman-alan-greenspan.html

Greenspan stelt wel dat het ridicuul zou zijn te zeggen dat hij zou beweren volmaakt te zijn en geen fouten te hebben gemaakt - weer zo'n typisch Greenspaniaanse gladdigheid - maar met het bovenstaande ‘argument’ redeneert hij zichzelf wel van de haak: tegen de menselijke natuur valt nou eenmaal niets te doen. Dat is een volstrekt onverantwoorde, fatalistische opvatting voor iemand met zijn achtergrond en statuur.

Misschien heeft hij geen ongelijk met de bewering dat crises erbij horen, maar daar heb je de menselijke natuur niet als argument voor nodig. Elk systeem kent vertraging in terugkoppeling en dat heeft slingergedrag tot gevolg. Valt daar niets aan te doen? Voorkomen misschien niet maar mitigeren zeker wel.

De vraag is dan ook niet of crises ooit tot het verleden zullen behoren, maar of ze wel zo heftig moeten zijn en zoveel schade moeten maken.

Als het soort ‘argumenten’ als die van Greenspan gemeengoed zouden blijven, zullen crises er ook altijd en in alle heftigheid blijven. Er wordt dan zelfs niet ondernomen om tot beter begrip en het mitigeren van crises te komen.

2009-09-11T11:19:00.005+02:00

De-globalisering

Een interessant, aan de hand van de crisisoorzaken beargumenteerd, overdacht pleidooi voor het kleinschaliger en meer autarkisch inrichten van nationale economieën, meer op welzijn en waardeNvolle welvaart gericht dan op groei. Keynes terug van weggeweest. Wordt dit het gezicht van het economisch landschap ná de crisis? Er valt het nodige voor te zeggen.

Stof tot nadenken.

Aangetroffen op de interessante en ondersteuningswaardige website van “truthout”:
http://www.truthout.org/090909T?n

Vindplaats oorspronkelijk artikel:
http://www.fpif.org/fpiftxt/6399
waar ook verwijzingen naar nog meer artikelen over dit thema staan.

2009-09-08T22:17:00.007+02:00

Tip van Nicolette Wuring

Website van "Trendwatching", deze keer met een link naar een interessant onderzoek van Nielsen over consumentenvertrouwen in externe uitingen van ondernemingen:

http://www.trendwatching.com/briefing/

Nicolette, auteur van het boek "Customer Advocacy, When you care, people notice" (binnenkort in Nederlandse versie) opent de ogen voor de macht van de genetwerkte consument.

Alleen medewerkers die echt een goed gevoel hebben over hun bedrijf kunnen een klant een zelfde ervaring laten beleven over dat bedrijf. Aleen klanten die zo'n ervaring hebben zullen enthousiast netwerken voor dat bedrijf. Het omgekeerde geldt ook...! De revanche van de gefrustreerde klant kan tegenwoordig rampzalig zijn.

Marketing van de toekomst gaat over authentieke menselijke gevoelens, rondgeseind in een steeds sneller groeiend netwerk.

Hoeveel bedrijven zijn klaar voor de 'menselijke maat' en 'menselijk vertrouwen'?

2009-09-08T12:40:00.005+02:00

Academia Vitae

Deze zomer een mooie Summer Course meegmaakt onder de titel "De Andere Economie".

Zie voor een verslag: http://www.academiavitae.nl/docs/andereeconomie.pdf

2009-09-01T18:32:00.029+02:00

The stupid economy, stupid!
Op weg naar de 'onderleving'.
Herman Rottinghuis

“The economy, stupid!” was de catchphrase van Bill Clinton’s verkiezingscampagne van 1992 tegen George H.W. Bush, die door de kiezers naar huis werd gestuurd omdat hij, stom genoeg, over ‘de economie’ te weinig had te melden. Sinds WOII is ‘de economie’ een steeds dominanter plaats gaan innemen in de publieke opinies van Westerse landen, ongeacht welke partij of coalitie er aan het roer stond en staat. Je bent anno 2009 niet zo’n beetje stupid, als politicus, als zakenman, topmanager of als geïnformeerde burger, als je ‘de economie’ niet ziet als een of zelfs hét belang van de eerste orde. Het wapen in de wedloop der volkeren; de motor van welvaart en welzijn; het strijdtoneel van de globalisering. Toekomstvisies van Europese landen - zie de Lissabon Agenda - gaan uitsluitend over ‘de (kennis)economie’, niet over de maatschappij van levende mensen die daar dan toch ook bijhoort. Als die er tenminste bij wil horen...!

Die verschuiving hangt samen met de vlucht die de economische wetenschap in de afgelopen eeuw heeft genomen. Dat begon met de vondst in 1870 van de Schotse hoogleraar werktuigbouw Fleeming Jenking die met één simpele grafiek het marktmechanisme in kaart bracht: die waarin de vraag- en aanbodcurve elkaar bij het evenwichtspunt van de juiste prijs snijden. Het Engelse wiskundige genie Alfred Marshall werkte het idee verder uit en gaf er een grondige mathematische basis aan: de econometrie was geboren. Adam Smith’s Invisible Hand, die toch een beetje magisch verondersteld werd het nastreven van privaat eigenbelang om te smeden tot collectief nut, was eindelijk van een deugdelijk, berekenbaar werkingsmechanisme voorzien. Economen konden vanaf toen net zo goed rekenen als (andere, echte) bètawetenschappers en hadden een exact (ogend) instrumentarium om beleidsmakers en beslissers (lands- en ondernemingsbestuurders) mee te ondersteunen, lees van exact ogende argumenten te voorzien. The economy, stupid!

Maar wat is ‘de economie’ nou precies voor maatschappelijk verschijnsel? Op de keper beschouwd vervult die slechts de rol van een (te) simpel maatschappelijk stuurmechanisme. Activiteiten met een collectief nut – zoals voortbrenging en verschaffing van specifieke goederen en diensten – worden ont- of aangemoedigd met behulp van de geldstromen die lopen van afnemers naar voortbrengers/verschaffers. In systeemtermen is het een geheel van feedback loops, een systeem van regelkringen met terugkoppelsignaal. Niets meer maar, helaas, ook niets minder...

Er zijn veel meer maatschappelijke regelkringen – daarover dadelijk – maar dit regelsysteem beschikt over één, uiterst krachtig terugkoppelsignaal: geld! Geld is een eenduidig medium, met eenvoudige methoden te berekenen, het werkt als een verleidelijke stimulans en is ook een sterk visueel medium. Laat me dat kort toelichten. Eenduidig: 2 is zonder twijfel niet hetzelfde, zelfs niet een klein beetje, als 1. Het is namelijk wel 100% meer!! (Geld)getallen maken vergelijken van alternatieven makkelijk(er). Eenvoudig: basis rekenkunde is voldoende om met geld te kunnen werken; het stelt tot diep in maatschappij en onderneming mensen in staat tot het maken van afwegingen en het nemen van beslissingen, zelfs als die niet op basis van geldgetallen (alleen) genomen kunnen worden. En wie het heeft - bijvoorbeeld aandeelhouders - heeft het voor het zeggen tegen wie niet heeft. Verleidelijk: bezit van geld stelt tot veel leuks in staat. In de maatschappij werkt geld zoals dopamine in een menselijk lijf: snel en krachtig als een shot, makkelijk verslavend en met onthoudingsverschijnselen. Visueel: geldgetallen kun je zien en lezen; mensen zijn sterk visueel ingesteld en snel overtuigd door zichtbaarheid ('het stáát er toch?!'). Tegenwoordig is meestal ook makkelijk te zien wie er veel van heeft: breed laten hangen, publiciteit, BN, opzichtig sponsorship en mecenaat.

Maar geld is ook erg onbetrouwbaar: een tijdlang is er heel gemakkelijk heel veel, véél te veel; en dan ineens weer niet genoeg. Opgehoopt bij te weinigen klotste het een tijdlang steeds hoger tegen de muren omhoog en zocht de gekste uitwegen. Toen financieel marktvertrouwen onvermijdelijk instortte, raasde overtollig kapitaal als een tsunami door de porceleinkast van de reële wereldeconomie, terug richting putje. We zullen nog jaren met de puinzooi zitten. En, ironisch genoeg, door die bewezen onbetrouwbaarheid van geld, zal het onze aandacht nog meer dan voorheen gevangen houden!

Systeemleer voorspelt dat als een aansturingsysteem met een zeer sterk terugkoppelmedium, zoals geld dat is, in conflict of concurrentie raakt met andere, op minder krachtige feedbacksignalen werkende stuursystemen, die laatste worden overstemd en van lieverlee ook verdrongen. In biologische systeemtermen: ze atrofiëren; eenvoudiger gezegd: ze verschrompelen.

Al ruwweg een halve eeuw verschrompelen in de Westerse wereld in toenemend tempo de waardesystemen die geen economische waarde vertegenwoordigen. Welke dat zijn? De hele rest, kwalitatieve waardesystemen, waaraan en waarmee je niet precies kunt meten en die allesbehalve eenduidig, eenvoudig, bling-bling en visueel zijn. Ze stammen van (voor) de tijd dat geluk nog heel gewoon was: familiewaarden, fatsoen, burgerplicht en -moed, professionele waarden, goed huisvaderschap, rentmeesterschap en koopmanschap. Dit zijn een paar van de praktisch-ethische invullingen van de 7 Deugden die ons al eeuwen hebben begeleid. Even opnoemen nog maar? De van de Grieken stammende kardinale deugden: wijsheid, rechtvaardigheid, bescheidenheid, en moed. Het christendom voegde daar nog aan toe: geloof, hoop en liefde. Bent u daar nog? Ja, je moet tegenwoordig wel in een speciale uitzending zitten, wil je daar publiekelijk nog een beetje gesprek over hebben...

Is het, trouwens, nou echt zo bespottelijk dat sommige culturen en religieuze tradities ons niet (meer) zo heel erg bewonderen en ons steeds rijker in centjes en armer in waarden vinden? Of dat zij ons wantrouwen als wij ze met het motto "The economy, stupid!" globalisering en vrije wereldhandel aanpraten? Kan het zijn dat die afwijzingen ons zo nijdig maken, niet op de eerste plaats omdat we onze economische zin niet krijgen, maar vooral omdat we zelf nattigheid voelen?

Helpt in de ongelijke strijd van onze maatschappelijke waardesystemen een ‘Normen en Waarden’-debat nog wel, anders dan als bliksemafleider, ingezet terwijl men onverdroten op 'de economie' blijft hameren en die voor de maat der dingen aanziet? Helpt ons daarin nog een economisch te verantwoorden persvrijheid? Helpt ons een zorgsysteem, waarin professionele waarden en menselijk mededogen economisch lonend moeten zijn? Hoeveel collectief goeds hebben we al tot collectief goed vereconomiseerd, zeg maar door oppimpen verpunkt? Sinds wanneer is een samenleving een onderneming? Wat kan dat anders worden dan een onderleving?

Hebben we het onszelf niet stompzinnig simpel gemaakt, met die geldgetallen; onze samenleving, onze ondernemingen niet gedebiliseerd met cijferkijkerij en compliance? Elk dissident geluid de mond gesnoerd met de dienstmededeling dat de markt altijd gelijk heeft? De complexe werkelijkheid platgeslagen tot één dimensie: centen? Hebben we onze kop niet in het drijfzand van 'de economie' gestoken? Wat en wie is er hier stupid?

Kunnen we nog ontsnappen aan het 'economisch imperialisme' zoals het wel wordt genoemd? Moeten we niet dringend onderzoeken of, en zo ja hoe een nieuw evenwicht is te vinden tussen waarde en waarden? Is dat niet waar het in deze crisis echt om gaat, ook al gaat het er bij velen nog steeds niet over?

De prijs is te hoog voor een waarde van niks

2009-08-26T16:05:00.012+02:00

Some men wrest a living from nature and with their hands; that is called work

Some men wrest a living from those who wrest a living from nature and with their hands; that is called trade

Some men wrest a living from those who wrest a living from those who wrest a living from nature and with their hands; that is called finance.

(Epigram from 19th century Great Britain)

Dit citaat wordt met instemming aangehaald op de eerste pagina van "Enough. True Measures of Money, Business, and Life" (Wiley, 2008) door John C. Bogle, oprichter en voormalig CEO van the Vanguard Group of Mutual Funds, 's werelds eerste index mutual fund, met een belegd vermogen van meer dan 1 biljoen US Dollar.

Dit boek is niet alleen zeer kritisch over de financial services industry en de ontoelaatbare hoogte van de cost of finance, maar ook over wanstaltige scheefgroei in de corporate world en in de huidige vrije markt economie.

Zie voor een bespreking:

http://www.thetimes.co.za/Columnists/Business/Article.aspx?id=1035344

In een recent artikel merkt Bogle in dezelfde trant op:

Relying on Adam Smith's "invisible hand", through which our self-interest advances the interests of society, we have depended on the marketplace and competition to create prosperity and well-being. But self-interest got out of hand. It created a bottom-line society in which success is measured in monetary terms. Dollars became the coin of the new realm. Unchecked market forces overwhelmed traditional standards of professional conduct, developed over centuries.
[...]
The malfeasance and misjudgments by our corporate, financial and government leaders, declining ethical standards, and the failure of our new agency society reflect a failure of capitalism. Free-market champion and former Federal Reserve chairman Alan Greenspan shares my view. That failure, he said in testimony to Congress last October, "was a flaw in the model that I perceived as the critical functioning structure that defines how the world works." As one journalist observed, "that's a hell of a big thing to find a flaw in."

[Met dank voor deze tip aan oud Boer & Croon collega, Jacques Wintermans]

Barack Obama "Dromen van mijn vader"

2009-08-25T12:47:00.016+02:00

Boek pas nu gelezen; had moeite het weg te leggen, behalve soms bij het middendeel dat gaat over het opbouwwerk in Chicago; dat is wat lang en gedetailleerd. Toch ben ik ook daarin achter elkaar door blijven lezen. Schrijven en vertellen kan Obama in elk geval ook.

Dit verhaal van een onophoudelijke, indringende en soms smartelijke zoektocht naar identiteit, maakt duidelijk dat Obama de vraag "wie ben ik?" heeft leren vertalen in twee andere: "bij wie en wat wil ik horen?" en "voor wie en wat wil ik zorgen?" In het moeizaam bevochten antwoord op die twee vragen vindt hij de oplossing voor zijn pijnlijk beleefde isolement; en dat van zijn niet-blanke landgenoten. In de duidelijkheid en gemoedsrust over zijn ethnische roots vindt hij de ruimte om de grenzen van zijn 'horen bij' en 'zorgen voor' op te kunnen schuiven tot... ja, waar stopt dat bij hem?

Iemand die zijn identiteit niet op de eerste of enige plaats zoekt en vindt bij zichzelf, maar in zijn betrokkenheid op anderen, en die daar zo menselijk, meeslepend en grensverleggend vorm aan kan geven, die heeft een gelouterd, dienend leiderschap verworven van het soort dat ons de weg kan wijzen naar ver 'voorbij de crisis'.

En dan bedoel ik niet de 'crisis' in engere zin - de financiële en economische - maar de culturele, morele en spirituele crisis waarin de Westerse wereld zichzelf heeft gestort. De crisis van de eenzame 'ik', die zichzelf dient te ontwikkelen en ontplooien en het aan zichzelf te wijten heeft als dat niet slaagt, die bezig hoort te zijn met de pursuit of happiness ten eigen behoeve, die zich toelegt op 'rationele nutsoptimalisatie', die hebzucht moet koesteren want die met het najagen van eigen belang de markt en dus de wereld een goede dienst bewijst... Die crisis dus; het door de remmen geschoten, tot in het absurde doorgevoerde uitpellen van het individu uit zijn context, waardoor hem en haar de menselijkheid ontvalt. En daarmee de basis voor eigen en onderling vertrouwen en geborgenheid.

De hemel weet dat Obama dit leiderschap hard nodig zal hebben om mededogen en menselijke maat, op de schaal van een hele natie, ook publiekelijk te verankeren. Dat morele leiderschap ligt nu in de weegschaal tegenover de common wisdom en business savvy van voornamelijk cynisch en keihard lobbyend eigenbelang: 6 geregistreerde lobbyists op elke Representative en Senator.

Ik leefde al intens met Obama mee, maar na dit boek bijt ik er ook nog bij op mijn nagels...

Maar stel - wat ik vurig hoop - dat hij er dáár in zou slagen... waar waren wij, waar zijn wij dan, Nederlanders? Of moet ik zeggen "Hollanders"? Wij met onze traditie van solidariteit, van bereisde wereldwijsheid, van de menselijke maat, van samenwerken of verdrinken? Gaan we de USA dadelijk weer nadoen? Of vinden we zelf de aansluiting met onze allerbeste tradities om er onze nieuwe toekomst - en wie weet, zoals ooit, mede ook die van anderen - mee vorm te geven? Op wie wachten we eigenlijk?

2009-08-20T16:12:00.009+02:00

De Tragedie van de Meent
Herman Rottinghuis

Het is eigenlijk verwonderlijk dat juist Nederland met zo weinig voorbehoud op het gedereguleerde marktmodel heeft ingezet. Maakte ons land niet ooit, onder leiding van mensen als Sicco Mansholt, goede landbouwpolitiek, door Brussel overgenomen? Een uitgangspunt daarvan was toch dat individuele agrariërs noch het overzicht hebben, noch het belang, noch de hefboom om, door aanpassing van hun eigen productie, problemen voor de hele sector te voorkomen. Daar was (en is) een marktregulerende instantie voor nodig.

Het fenomeen dat individuele deelnemers niet alleen niet in staat zijn het welzijn van een gehele sector te behartigen, maar integendeel rationeel gezien juist ten nadele daarvan zullen handelen, wordt wel Tragedy of the Commons genoemd. Engelse commons zijn wat bij ons vanouds de 'meent' of 'brink' wordt genoemd: gemeenschappelijke weilanden bij of in een dorp, waar het vee bijeen werd gebracht ter beveiliging, voor de handel of om tot kudde te groeperen voor het verweiden. De Tragedie van de Meent is, dat als elke boer doet wat hij denkt dat de anderen doen – telkens stiekem een schaapje of kalfje erbij – de meent snel kaal is. Of, naar analogie: door vroeger uitvaren, de netmazen verkleinen, meer trekken maken en later thuisvaren, de zee leeg. Of door een beetje met de productiemiddelen te rommelen, lucht en water ineens compleet vervuild. Enzovoort.

Tot zover kennen we de problematiek allemaal wel, zij het misschien de term Tragedie van de Meent niet, want die blijkt (in Nederland) geen gemeengoed. Er is dan ook weinig besef dat het om een echt universeel probleem gaat. Niet alleen agrariërs, vissers of knoeiende fabrikanten veroorzaken dergelijke Tragedies, maar marktspelers in alle markten doen dat precies zo. Elke markt is een meent die blootstaat aan overbegrazing, -bevissing of -vervuiling.

Alleen, de ‘meent’ van veel markten is niet zo tast- en zichtbaar als een kalend weiland, steeds legere netten of een rivier vol voorbijdrijvende vis. Het meentaspect zit hem daar in het wederzijdse marktvertrouwen. Ondanks de beste bedoelingen bij het scheppen van marktevenwicht, worden gedereguleerde markten vaak na enige tijd juist toch (weer) sellers’ markets. Want vrijwel zonder uitzondering versterkt de (de-)regulator n.l. niet de vraagkant - dat is heel lastig - maar zet de spelers aan de aanbodkant tegen elkaar op. Met als gevolg dat die aanbodkant al spoedig de vraagkant met een niet meer te overzien aanbod - dat heet een "gedifferentieerd" aanbod - overspoelt en in verwarring brengt.

Daar komt bij dat deregulering vaak ook een bestaande, onberispelijke marktcultuur en -discipline ontregelt, des temeer als een keurige monopolist of een matigende marktleider door de deregulering wordt opgejut of onderuit gehaald. Een mooi voorbeeld is te vinden in de Nederlandse bouwwereld. Daar werden tot begin 90-er jaren, via aannemersverengingen met strenge formele protocollen en openbare verslagen, de lasten van het deelnemen aan peperdure aanbestedingen onderling verdeeld. Dat mocht niet meer van Brussel: dat systeem moest worden ontmanteld; en je kon er dus op wachten: 10 jaar later hadden we het schandaal van de Bouwfraude.

De wetmatigheid van de Tragedie van de Meent voorspelt dat aanbieders, als er geen onderlinge coördinatie mogelijk is of wanneer zij uit elkaar worden gespeeld, uit zelfbescherming het marktvertrouwen wel moeten beschamen. Dat gaat dan goed totdat plots een omslagpunt bereikt wordt en er een vertrouwenscrisis uitbreekt.

Is de tragedie van de wereldwijde financiële 'meent' iets anders dan ingestort marktvertrouwen?! Werd de crisis niet veroorzaakt doordat individuele spelers succesvol vergiftigde producten verhandelden die op kleinere schaal misschien geen kwaad konden, maar juist daardoor tot een bloedvergiftiging in het gehele systeem leidden? Geen van de individuele spelers overzag de schaal waarop het gebeurde, noch het cumulatieve effect ervan; heel typerend voor het ontstaan van een Tragedie van de Meent. De toezichthouders overzagen het zelfs niet eens. Maar die hadden trouwens ook de middelen niet (meer) om op marktmoreel niveau te interveniëren, want dáár vindt de vertrouwensvorming plaats; niet d.m.v. de regels. Wanneer de rechtsregel heerst is de moraal snel overleden, immers.

Als dergelijke professionele (B2B) markten al in zulke complete vertrouwenscrises kunnen raken, hoe zit het dan met consumentenmarkten (B2C)? Het lijkt tegenwoordig wel of het steeds moeilijker wordt nog markten aan te wijzen waarin het vertrouwen van de vraagkant tegenover een hyperventilerende, zwaar concurrerende aanbodkant nog een beetje intact is! Moet er niet steeds meer hype en advertentiebudget tegenaan om ons consumenten te doen geloven dat ons eten toch echt gezond is, onze medicijnen uitsluitend op ons welzijn gericht, ons overal omringende chemische substanties helemaal OK, ons mobieltje ongevaarlijk en ons abonnement goudeerlijk? De crisis van 2009 lijkt een systemische vertrouwenscrisis over vrijwel de volle marktbreedte; om niet te spreken van de volle maatschappijbreedte.

De theoretische hypothese dat markten uit zichzelf tenderen naar optimalisatie en evenwicht – grondslag van het marktdenken – is een desillusie gebleken. We laten ons daar door kwantitatieve representaties van marktdynamiek (mis)leiden. De kwalitatieve dynamiek wordt daarmee niet, te indirect of te laat gereflecteerd. En die bepaalt uiteindelijk het marktvertrouwen; niet de theorie of de cijfers.

Maar hoe dan wel? Zullen strenger, meer internationaal toezicht en dan toch maar weer méér regels het vertrouwen terugbrengen? Kun je wantrouwen tegenover de aanbodkant van een markt, oplossen door dat te vervangen met vertrouwen in de handhaving van spelregels? Dus met vertrouwen in een 'autoriteit', een 'regulator'? In de praktijk heeft die, als het spel zo hard gespeeld moet worden, toch altijd het nakijken?!

Of moeten we heel nieuwe manieren vinden om menselijke betrouwbaarheid te helpen groeien in moderne, compleet ontpersoonlijkte, dus ontmenselijkte marktplaatsen, zoals (internationale) financiële markten? Technische betrouwbaarheid is daar in elk geval maar een miniem onderdeel van, eerder een hygiënische voorwaarde.