Als je geschoren wordt... moet je in de spiegel kijken

Met verbijstering het interview met De Hoop Scheffer in de Volkskrant van zaterdag 13 februari gelezen. Heeft die man geen vrienden die hem van zoiets kunnen weerhouden? Zelden heb ik iemand zo effectief in eigen voeten zien schieten.

Het is moeilijk om de pijnlijkste kogel aan te wijzen, maar vermoedelijk is het deze: "Davids [het blijft in het midden of het om de man of de hele commissie gaat; HR] is het slachtoffer geworden van het feit dat hij de afloop inmiddels kende. [...] Dat beïnvloedt de perceptie over de besluitvorming toen. Maar wij kenden die afloop toen niet."

Hij zegt het net alsof het gaat om zoiets als stiekem kijken op de uitkomstenpagina's achterin het puzzelboek; dat is niet eerlijk. Nou, een vergrijp tegen het geschreven recht is ook vooraf al kenbaar als een vergrijp tegen het geschreven recht. Daar hebben we wetboeken en jurisprudentie voor. Dat zich ook vooraf al liet vastellen dat er bij het Irakbesluit sprake was van een (mogelijk) volkenrechtelijk vergrijp, is wat 'Davids' vaststelde en in dat soort dingen is Davids een carrière lang ook heel erg goed geweest. Zal wel kloppen, zou je denken.

Nog even los van het feit dat de regeringscoalitie zojuist met de magische formule 'met de kennis van vandaag' het vege lijf heeft gered, deze bewering van de hooggeleerde JdHS, die de leerstoel Vrede, Recht en Veiligheid te Leiden bekleedt, zou een einde maken aan de legitimiteit van rechtspraak, rechtshistorie, enfin van alles wat op basis van kennis over het verleden tot oordelen moet leiden en daarvan lessen trekken. Geen moordenaar met voorbedachten rade kent van tevoren de exacte afloop van zijn plan. De rechter inmiddels wel. Die mag dan dus niet oordelen? 

De grafsteen op zijn verhaal plaatst JdHS ook eigenhandig met de mededeling: "Als je vindt dat je alles moet weten, verlies je kritische distantie". Nee, natuurlijk, je kunt je kritische distantie alleen onbevooroordeeld(!) bepalen als je een redelijk beeld hebt van hetgeen mogelijkerwijs relevant is. Zeker weten doe je dat pas   achteraf, inderdaad. Maar het kan ook eerder, met behulp van het vermogen om vooraf achteraf te denken, te anticiperen, scenario's te maken.

Niemand in een verantwoordelijke functie mag wegkomen met de mededeling dat hij vooraf de "benefit of hindsight" nu eenmaal niet had en niet wenst beoordeeld te worden door hen die het achteraf wel hebben. Iedereen kan zich vooraf voorstellen - let wel niet voorsPellen - wat achteraf een denkbare, relevante uitkomst van het heden zou kunnen zijn. En daarnaar handelen.